“Komt u maar verder”, zegt mijn kapper tegen de dame. Hij installeert haar in een stoel recht achter mij en vraagt: “Wat moest er gebeuren?” Waarop zij enthousiast roept: “Zeg jij het maar!”

Via de spiegel zie ik het gezicht van de kapper betrekken. Ik zie zijn gedachten door zijn hoofd schieten. Ai…hier heb ik geen tijd voor. Annie is er niet. Alle stoelen zitten vol. De bestellingen komen zo. Maurice zucht zachtjes en begint kapsels voor te stellen. “Als we nou eens … zus. Maar we kunnen natuurlijk ook … zo.” De vrouw schudt haar hoofd.

Vrije hand
Ik voel mee met de kapper. Ik heb geen idee of hij deze vrouw al jaren kapt, al lijkt het er wel op omdat ze ‘je’ tegen hem zegt. Natuurlijk is het leuk als klanten je de vrije hand geven. Hun kapsel in jouw handen leggen. De keerzijde is dat je het als kapper eigenlijk nooit goed kunt doen.

Metamorfose
Als hij te ingrijpende wijzigingen voorstelt, dan wijst de kapper haar huidige/vorige kapsel af. Dan jaagt hij haar op kosten. Stelt hij een minimale ingreep voor, dan raffelt hij haar kapsel af. Dan is ze niet belangrijk genoeg voor een heuse metamorfose. Iets wat veel klanten stiekem wensen bij een kapper… Dan verhuis ik naar de wasbak en kan het gesprek niet meer volgen. Jammer.

Vragen!
Wat had de kapper moeten doen? Vragen stellen! ‘Hoe is het de vorige keer bevallen? Wilt u iets heel anders of ongeveer hetzelfde? Wat vindt u van deze kleur? Houdt u van kort of lang, krul of steil? Wilt u extra mooi zijn voor een bijzondere gelegenheid?’ Kortom: vragen stellen. Vragen, vragen en nog eens vragen.

Nou en?
Vragen, dat is precies wat ik doe. Een opdrachtgever vraagt om een wervende tekst voor zijn of haar bedrijf. ‘Welke voordelen voor de klant zal ik beschrijven? Oké, maar dat zegt uw concurrent ook. Wat is bij u echt uniek? Hoe werkt dat precies? Hoezo? Nou en? Waarom dan?’ En als dat allemaal niet helpt: ‘Wat roepen uw klanten over u?’

Verkeerde kapsel
De wanhopige kapper verbeeldde voor mij perfect het belang van een goede briefing! De dame zonder eisen had waarschijnlijk wel een idee over haar nieuwe look. Maurice haalde dat echter niet naar boven. Het risico is dat hij de vrouw naar huis stuurt met een kapsel dat ze niet wil. Als hij pech heeft, is hij de klant kwijt.

Doorvragen
Een goede tekstschrijver zorgt eerst voor een grondige inventarisatie van de wensen en doelen. Om de tekst te schrijven die de opdrachtgever zelf had willen schrijven. Om de voordelen te benadrukken waarvan deze man of vrouw zich zelf niet eens bewust was. Soms tref ik opdrachtgevers die geen idee hebben welke kant ze op willen met hun webtekst of brochure. Maar na een uurtje doorvragen komen we samen tot strategieën en slogans waar ik rijk van had kunnen zijn…

Longing
Het komt een enkele keer voor dat ik zonder veel uitleg op pad word gestuurd. Er is haast bij, er is geen tijd voor veel uitleg. Een duidelijk doel ontbreekt, of een ter zake kundig contactpersoon. “Schrijf maar iets!” (Zeg jij het maar!) Dan kun je het eigenlijk nooit goed doen. Wat mij betreft mag een briefing een longing heten. Want een briefing hoort grondig te zijn en kan nooit té lang duren!

Reserveren
Ik reed naar het café om de reservering persoonlijk te doen. Het was een mooie gelegenheid om zelf boven een lekker broodje te eten bij een latte macchiato. De eigenaar kwam er gezellig bij zitten en we spraken de reservering door. Opnieuw bewonderde ik de Italiaanse inrichting en de rustieke schilderijen met een historisch tintje. Dat zou mijn collega’s beslist bevallen.

Fontein
Op de bewuste mooie zomeravond was ik vroeg aanwezig. Ik liep beneden het toilet binnen om mijn haar en make-up te inspecteren. Omdat ik mijn jasje nergens kwijt kon, drapeerde ik die over de wasbak. Onmiddellijk ging de kraan lopen en via mijn jas spoot een fontein van water me in het gezicht. Het was zo’n kraan met sensor, die start als je er iets onder houdt (normaal gezien: handen).

Ambiance
Ik depte de boel en begroette daarna de eerste collega, die vroeg: “Hoe kom jij zo nat? Het regent toch niet?” en we liepen naar boven. Daar zag ik dat de vertrouwde schilderijen vervangen waren door een tijdelijke expositie. Het werd aangekondigd met een bordje ‘vrouwelijk naakt’ en dat was geen woord teveel gezegd. “Aparte ambiance hier”, omschreef mijn collega en opende het overleg.

Schrijven is wissen... en markeren

Twaalf schrijftips om lezers te verrassen:

1. Heel eenvoudig en zo belangrijk, een goede structuur en samenhang: ‘vlecht de zin aan de vorige en faciliteer de volgende.’ (Tijl Rood, Tekstboek)
2. Als je vastloopt tijdens het schrijven, schrijf je die fantastische tekst in twee stappen. De eerste versie schrijf je vanuit je hoofd (snel en slordig) en de tweede vanuit je hart (mooi en kloppend).
3. Prikkelen in een meerbladige folder of brochure? Sluit de pagina af met een cliffhanger als: ‘Uw voordeel bedraagt daardoor…’. Wedden dat lezers omslaan?
4. Korte, krachtige web- (seo-) teksten vragen om een opsomming. Maar wat zet je vóór een opsomming? Letters: de opsomming is volledig. Cijfers: de volgorde is van belang. Bullets: zijn neutraal.
5. Natuurlijk wens je iedere lezer een foutloze tekst toe. Maar je kijkt soms zo gemakkelijk over een ongelukje heen… Raak je blindgestaard op je tekst? Lees ‘m eens van onder naar boven door. Dé manier om de laatste foutjes op te sporen.
6. De Vloek van de Kennis: als je veel weet over een organisatie (bijvoorbeeld jouw eigen bedrijf), dan is daarover schrijven lastig. Laat je eens interviewen door een buitenstaander om de kern naar boven te halen.
7. Voor een mooie spanningsboog, kun je schrijven alsof je aan het schaken bent. Voor een zinderende slotscène, dien je al bij de opening de juiste stukken in positie te brengen.
8. Wil je in een commerciële tekst (bijvoorbeeld een advertentie) een direct pakkende boodschap brengen? Vertaal dan de expertise van het bedrijf naar duidelijke voordelen voor de klant. Vergelijk: ‘wij hebben prima aanbiedingen’ met ‘u winkelt deze week voordelig’. Wat ook werkt is over de aankoop heen schrijven, alsof de klant een product al in handen heeft.
9. Maak van een nadeel een voordeel. Sluit jouw bedrijf rond de feestdagen? Kondig geen vakantiesluiting aan, maar benadruk wanneer je weer klaarstaat voor de klant.
10. Wat voor de rups het einde is, is voor de rest van de wereld een vlinder (Lao Tse). Het is bij elke tekst belangrijk om je een goed beeld van de doelgroep te vormen, voor je aan het schrijven gaat.
11. Voor wie schrijf je de tekst? Visualiseer een prettig persoon uit de doelgroep en ‘spreek’ daar tegen. Wil je iets heel ingewikkelds uitleggen, oefen dan eens door het hardop te vertellen alsof je het tegen een oma hebt.
12. Hardop vertellen werkt altijd. De beste zinnen klinken alsof ze niet bedacht, maar spontaan uitgesproken zijn. Niet-formele spreektaal werkt in bijna alle publicaties. Bovendien is hardop nalezen de beste controle voor een geschreven tekst, je hoort het namelijk vanzelf als een zin niet loopt.

Vanaf hier alvast fijne feestdagen en een onovertroffen schrijfkrachtig 2012 gewenst!

Leonore Pulleman
(Tekstpartners)

De eerste zin is in de lijdende (of passieve) vorm en de tweede in de bedrijvende (of actieve) vorm. Zie je hoe de lijdende zin een zekere afstand creëert tussen de fietser en zijn fout en daardoor de kans op pijnlijke maatregelen ietwat beperkt?

Hoe zat het ook alweer precies?
Bij zinnen in de lijdende vorm is de handelende persoon niet het onderwerp. Vergelijk ‘de boer graaft een kuil’ (actief) met ‘de kuil wordt gegraven door de boer’. Bij de laatste zin vallen twee dingen op: ten eerste het hulpwerkwoord ‘worden’ en het voltooid deelwoord als hoofdwerkwoord. Ten tweede staat het woordje ‘door’ in de zin, of kan erbij gedacht worden. Hierdoor is het perspectief niet vanuit de handelende persoon. Een andere manier om het verschijnsel te beschrijven is: het lijdend voorwerp van de actieve zin is het onderwerp in de lijdende zin. Een docent vertelde me eens dat hij het niet mee eens was met de term lijdend voorwerp. “Nee”, zei hij. “Want in de zin ‘Jan kust Marie’ is Marie geen lijdend, maar een genietend voorwerp.” Tjaa…

Aan gort gereden
Jarenlang is het schrijfadvies geweest om de lijdende vorm zoveel mogelijk te mijden: schrijf vlot en actief en voorkom passieve zinnen.
Toch heeft dit soort zinnen wel degelijk een functie. Uit onderzoek is gebleven dat lezers die brieven krijgen met een negatief bericht, positiever over de zender denken als in de brief de lijdende vorm wordt gebruikt (Verhezen, Mulder & Onrust, 2009). Zo’n brief overvalt de lezer minder, het creëert een zekere afstand. Een goed voorbeeld is ook de fietsende brokkenmaker aan het begin van deze blog. De passieve zin redt hier als het ware het imago van de betreffende fietser. Daarom is het advies tegenwoordig om spaarzaam te zijn met lijdende zinnen, zonder je in allerlei bochten te wringen om deze zinnen te voorkomen. Want soms hebben ze wel degelijk nut.

Twee passieve onderzoeken
Voor mijn studie moest ik twee onderzoeksonderwerpen bedenken over de lijdende vorm. Het eerste onderwerp was het onderzoeken op welke leeftijd kinderen echt een complete passieve zin kunnen toepassen. Daarvoor moeten ze al vrij abstract kunnen denken. Het antwoord op deze onderzoeksvraag is te vinden door allerlei opgenomen en uitgewerkte gesprekken (corpora) te onderzoeken. Bij het tweede onderzoek wilde ik kijken of er verschil zit in slogans in de actieve of in de passieve vorm. Zou het verschil opleveren als Nike roept: “It has to be done by you” in plaats van: “Just do it?” Ik verwacht van wel… Toch lijkt het erop dat mijn onderzoeksvoorstel nooit uitgevoerd gaat worden en we het resultaat nooit te weten komen. Ik heb namelijk niet één echte, pure, passieve Nederlandse slogan gevonden. Ze zijn er wel met ‘worden’, bijvoorbeeld ‘Hoe groot wil je worden?’ van de beroemde pindakaas. Maar in deze zin is ‘worden’ koppel- en geen hulpwerkwoord… Wie dit leest en wél een passieve slogan kent, wil je ‘m melden in een reactie op deze blog? Alvast bedankt!

Al met al heb ik het gevoel dat ik vrij zinloos bezig ben geweest. Want de conclusie van dit verhaal is dat ik dus eigenlijk heel veel tijd heb gestopt in zinnen waarvan het advies is, om ze niet teveel te gebruiken… dus misschien ook niet aan te moedigen in kindertaal. De rest van mijn tijd zat in slogans die niet bestaan. Voor wie binnenkort een tekst gaat schrijven, heb ik wel een advies: geniet van de lijdende vorm, maar gebruik ‘m met mate!

Bron: Verhezen, R., Mulder, G., Onrust, M. (2009). Red je imago, schrijf passief. Tekstblad, 15 (4), 16-19.

Onlangs had ik een donkerbruin vermoeden en vond dat ineens een vieze gedachte. Tijd om op te zoeken. Onzetaal.nl legt uit: ‘In het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) staat dat men vroeger wel sprak van bruine wolken en het bruine zwerk om een betrokken, dreigende lucht mee aan te duiden. Bruin weer betekende in zeemanstaal ‘ruw, onstuimig weer’. Vermoedelijk kreeg bruin vandaar de betekenis ‘zorgwekkend’: ruw weer kon immers vervelende gevolgen hebben.’ Aha!

Bij ‘een blauwtje lopen’ is blauw heel letterlijk te nemen. In vroegere tijden wezen dames een huwelijksaanzoek blijkbaar af met een flinke trap tegen de schenen van de aanvrager. Nou ja, geen wonder dat die mannen daarna the blues gingen zingen. Dat duurde maar een blauwe maandag, gelukkig, dan waren ze er overheen. Blauw had vroeger ook de figuurlijke betekenis: onbetekenend, nietig. Een blauwe maandag betekent een korte tijd.

Vroeger was het leven soms zo zwaar dat mensen zwarte sneeuw zagen. Zwarte sneeuwvlokjes bestonden ook toen niet, maar het klonk wel héél erg. Deze uitleg is aan het transformeren tot een meer letterlijke betekenis: wielrenners die door de inspanning zwarte sneeuw (vlekjes) voor hun ogen zien. Misschien worden het dan ook zwartkijkers (pessimisten)? Dan hoop ik dat ze een goede sponsor hebben, dan zitten ze niet op zwart zaad. Of zou dat juist helpen tegen zadelpijn?

Bron: Taaladviezen van Onze Taal.

Een van mijn favoriete merknamen is Oil of Olaz (in sommige landen vermarkt als Oil of Olay). Als mijn gezicht vroeger echt hulp nodig had, kwam mijn moeder met haar flesje wondermiddel ‘uit 1001 nacht’. Het was zo’n beetje het enige cosmetische product dat zij gebruikte en ze was tot op late leeftijd volkomen rimpelvrij. Op de fles stond niet wat het exact was en wat het deed, alleen de exotische naam: Oil of Olaz en beauty fluid.

Ik vond het altijd luxe dat het product in een vierhoekig glazen flesje zat, dat je overigens niet te hard neer moest zetten op het eveneens glazen doucheplankje. De Oil was een roze substantie die ervoor zorgde dat je gezichtshuid direct kalmeerde. Ook na bijvoorbeeld carnavalsschmink. Oil of Olaz was geen olie, het was niet vet maar rijk en hielp direct.

Tot mijn stomme verbazing las ik dat in de jaren negentig – toen het glas al was vervangen door ondoorzichtig plastic – Procter & Gamble besloot tot een inkrimping van de naam. Kritische jonge gebruikers associeerden ‘Oil’ met vet en gaven de voorkeur aan aanstellerige woorden als hydrating en moisturizing, want daar kregen ze geen puistjes van (Nelson, 2000). Oil of Olaz veranderde in Olaz en het ene flesje werd een heel assortiment.

Ik vind het jammer. Als pubertje leek het me altijd zo leuk om een hele verzameling smeerseltjes aan te schaffen, uit te stallen en te gebruiken. Nu ik ze daadwerkelijk nodig dreig te gaan hebben, lijkt het me zo interessant om maar één mysterieus glazen flesje midden op de glazen doucheplank te zetten.

Bron:

Nelson, E. (2000, May 16). P & G tries to hide wrinkles in aging beauty fluid – it took the oil out of Oilof Olay. Wall Street Journal, P. B1

Bron: CBS

‘Wereldwijde handel sterk gedaald’, ‘TNT Express snoeit in staf’, ‘Een op tien in eurozone zonder werk’, ‘Sociale partners in gesprek met Kamp’, ‘Duits kabinet achter verruiming noodfonds’, ‘Vertrouwen ondernemers neemt af’, ‘Lichte groei bijstandsuitkeringen’. 

Dit zijn de artikelkoppen van de economiesectie op Nu.nl op 31 augustus om 14:55 uur. Als je humeur nog niet onder nul is door de natte zomer, dan zorgt (de berichtgeving over) de toestand van de wereldeconomie er wel voor. Bepalen de journalisten hier onze kijk op de economie of is het inderdaad een en al treurnis?

Op het gelieerde NuZakelijk.nl is het koppenbeeld wat afwisselender. Het hoofdartikel kopt weliswaar negatief ‘Ook ondernemers verliezen vertrouwen’, maar als je verder kijkt dan is er zowaar ook positief economisch nieuws.  Het Nederlandse IT-bedrijf Ebuddy boert goed, de Europese beurzen breiden hun winsten uit, er is een winstexplosie bij olieproducent Lukoil en het Ierse Aer Lingus draait minder verlies. Zijn dit de zwaluwen in deze slechte zomer? Ik weet het niet.

Een rondje langs andere media levert nog meer slecht nieuws op, met als hoogtepunt – of dieptepunt, dat ligt er aan hoe je het bekijkt -  de aankondiging bij een video op Fd.nl: ‘Het lijkt rustiger, maar volgens sommige economen is er sprake van de beruchte stilte voor de storm. De crisis in Europa is nog niet voorbij.’ Ik wil dan meteen weten welke economen dat níet vinden, maar die komen helaas niet aan het woord. De economen die hun podium krijgen van de media blijven ook maar herhalen dat de politici de crisis niet goed aanpakken. Nu ben ik geneigd dat te geloven, maar ik blijf me afvragen welke adviseurs de (euro)politici van advies voorzien. Zouden die op een andere universiteit zijn opgeleid dan hun criticasters? Of zelfs geen opleiding hebben? Ik weet het niet, maar in het nieuws hoor of zie ik ze niet.

Crisis of niet, ons gezin levert regelmatig een positieve bijdrage aan het economisch herstel. Een greep uit afgelopen week: een paar nieuwe schoenen, een nieuwe fiets en een restaurantbezoek (met z’n vijven!). Zakelijk gezien gaat het ook best goed en in ons netwerk hoor ik  weinig negatieve verhalen over de orderportefeuilles. Of dit allemaal genoeg is voor een positief economisch nieuwsbericht? Ik denk het niet. Wat denken jullie? Reacties welkom!

Speeltuinen zijn er ook in overdekte vorm en pretparken hebben attracties mét bescherming. Veel cafés hebben een gezellig terrasje met een afdak, niet alleen voor rokers. Fietsen, brommers en motoren kunnen vast aangepast worden met een standaard overkapping, werkgelegenheid voor een heleboel mensen. Met een kano door de straten roeien is nét zo sportief als hardlopen.

Programma’s als Zomergasten kun je omdopen tot Herfstgasten. Het hele jaar door paddenstoelen kunnen zoeken in het bos, kastanjes en eikeltjes rapen, welk kind wil dat nu niet? Je zet ze gewoon een zuidwester op. Tegen die extra insecten bestaan allerlei spuit- en smeermiddeltjes, ook dat is een kwestie van preventieve maatregelen.

Wat mij betreft kan dat deel van het journaal met Erwin, Marco en Willemijn gewoon vervallen. Voor die mensen valt intern vast ander werk te vinden. Of… we schaffen de seizoenen af. Kunnen we altijd buiten het seizoen op vakantie en dat scheelt in de portemonnee. Ook een leuk onderwerp om over te praten, schrijven, mailen, tweeten, plussen en bloggen, toch?

Het begint met een discussie. Ik wil met Pieter en de kinderen een dagje naar Brussel, maar mijn zoontje heeft gedroomd over de dierentuin. “Alle hekken gingen openen en de dieren gingen met me mee op reis!” roept hij. Geduldig leg ik uit dat dit niet kan, klaar uit. Onder voorwaarde van een Belgische friet en een Brusselse wafel stemt hij in met Brussel.

Helaas moeten we ons opsplitsen, want Pieter moet eerst een klusje afmaken. Ik besluit de tram te nemen, samen met de kinderen. We stappen uit voor de bioscoop in het hartje van Brussel.

Pieter raffelt zijn klus af, pakt snel een taxi en komt ons achterna.  Hij is maar ietsje later dan afgesproken, gelukkig.

Eindelijk zijn we herenigd en eten een Brusselse wafel, zoals ik ons zoontje had beloofd. Natuurlijk bezoeken we het fonteintje met Manneke Pis in het centrum van Brussel. Maar het valt niet mee om een foto van het Manneke te maken, telkens weer springt er iemand voor!

Eerst vindt Dommel het leuk om op de fontein tot voor het beeldje te klimmen en voor Manneke Pis te spelen. Tot het Manneke er genoeg van krijgt en Bommel aan de kant duwt.

Daar komt het volgende groepje aan. Het mannetje moppert. Hij pakt eerst die krachtpatser van een Jerom op, dan Lambik, Sidonia en Suske en Wiske. Balanceert ze even op zijn hand en zet ze dan vriendelijk maar beslist terug op straat. Bedremmeld druipen ze af. Het Manneke grijnst triomfantelijk.

Volgt er een wraakactie, van de beroemdste familie van België? De schaduw van de grote Engel der Wrake scheert over ons heen. Met een zacht geruis van vleugels strijkt ze neer op het gebouw aan de overkant en kijkt toe. Zal ze in actie komen? Maar Jerommeke duwt zijn gezelschap richting tram. De Engel vouwt haar vleugels en dommelt in.

Onder de indruk van de Engel lopen we door en worden bijna onder de voet gelopen door het hele dorp van Asterix en Obelix. Waarvoor zijn die op de vlucht? Als een razende stormen ze voorbij, het kruispunt over – door een rood stoplicht – en diverse Brusselaren moeten vet op de rem of een noodstop maken. Piepende remmen, schreeuwende stemmen. Hoor ik daar het woord ‘bankoverval’?

Dan zien we het… in de verte… een bankberoving! Zo te zien is het bankgebouw net af, de verf van de letters ‘Bank’ zijn nog niet gedroogd. Daar rennen vier Dalton-achtige mannetjes als een gek met hun buit naar buiten. Maar, wacht eens even. Een geheim agent staat op het balkon en de kogels fluiten om de oren van de mannetjes. Die rennen voor hun leven en we zien hoe ze de buit in een wachtauto werpen. Pieter herkent de boeven die daar in zitten onmiddellijk: “Nestor en Karel weer!” roept hij. “De beroemdste boeven van België!” en holt er achteraan. De bestuurder van de vluchtauto geeft flink gas.

Ze maken zo’n kabaal dat twee poezen verschrikt de straat over vliegen.

Pieter belt de politie en vertelt waar de boeven heenrijden. Wij volgen de auto die gelukkig niet erg opschiet in de verstopte allee’s. Twee kruispunten verder stappen de boeven uit in een donkere, luguber straatje. Direct daarna worden ze door twee politieauto’s klemgereden. Geschrokken draaien Nestor en Karel zich om. Karel heeft een zogenaamde politiepet op, maar daar trapt niemand in. Het licht van de koplampen beschijnt hun geschrokken gezichten. Ze geven zich over.

Als dank voor ons heldhaftig optreden, sluit de stad Brussel de dag af met een spetterend vuurwerk.  Het was een heerlijke dag. Als de stad ook nog belooft om ons avontuur van vandaag vast te leggen in schilderingen op de gevels van de stad, halen we glimlachend onze schouders op.

“Zodra we de stad verlaten hebben, zijn ze dat al weer vergeten”, zegt Pieter en blijft staan, helemaal afgeleid door het silhouet van een Brusselse schone met hoed. Ik sleur hem en de kinderen mee richting tram.